Izbori, strah i raspad političke mašinerije u Srbiji: kampanja u kojoj se mrtvi i živi guraju na isto biračko mjesto
Politička scena Srbije posljednjih godina sve više liči na prostor u kojem je institucionalni poredak potisnut, a izbori postali poligon za demonstraciju sile, propagande i potpune kontrole narativa. U takvoj atmosferi, javni govor oko izbora ne svodi se više samo na sukob programa, ideologija ili ekonomskih modela, nego na pitanje ko uopće ima pravo da odlučuje, ko broji glasove i koliko je duboko sistem zarobljen od strane jedne političke strukture.
Upravo iz tog konteksta nastaje satirična, ali i oštra slika vlasti koja se oslanja na propagandu, zastrašivanje i stalnu mobilizaciju svojih pristalica.
U tekstovima koji prate političke događaje u Srbiji, sve češće se pojavljuje motiv izbornih nepravilnosti, fiktivnih birača, pritisaka na javnost i sistema u kojem su granice između realnog i grotesknog gotovo izbrisane. Priča o pozivima za glasanje koji završavaju u poštanskim sandučićima gdje im nije mjesto samo je jedan od simbola tog haosa.
Ona govori o državi u kojoj su i najobičniji administrativni procesi kompromitovani do mjere da postaju politička metafora. Kada se jednom izgubi povjerenje u izborni proces, ne gubi se samo jedan mandat ili parlamentarna većina, nego i sama ideja da glas građanina nešto znači.
Posebno mjesto u toj slici zauzima Srpska napredna stranka, koja je, prema kritičarima, odavno prestala da funkcioniše kao klasična politička organizacija. Umjesto stranke sa jasno definisanom ideologijom, programom i unutrašnjom strukturom, ona je postala mehanizam za očuvanje vlasti, sredstvo za upravljanje institucijama i kanal za raspodjelu lojalnosti, privilegija i uticaja. U takvom modelu, partijska disciplina nije pitanje uvjerenja, nego opstanka.
Oni koji ostaju blizu vrha sistema dobijaju pristup resursima, dok se svi ostali brzo nađu u sjeni, ponekad i u potpunom političkom mraku.
U širem političkom smislu, takva situacija nije slučajna. Dugotrajna koncentracija moći gotovo uvijek proizvodi deformacije: medije koji ne izvještavaju nego služe, institucije koje ne kontroliraju vlast nego je štite, i izbore koji ne služe promjeni vlasti nego potvrdi već donesenih odluka. Kada se tome doda strah, pritisak na birače, kupovina lojalnosti i upotreba državnih resursa u partijske svrhe, nastaje ambijent koji je u demokratijama teško zamisliv.
Zato se svaka izborna utakmica u Srbiji sve više doživljava kao borba za elementarni politički opstanak, a ne kao normalna konkurencija različitih vizija budućnosti.
U toj atmosferi naročitu ulogu dobija propaganda. Ona više nije samo alat za ubjeđivanje javnosti nego sistemska infrastruktura vlasti. Televizije, tabloidi, društvene mreže i javni nastupi vode se prema istom obrascu: stalno ponavljanje poruke da je vlast ugrožena, da su protivnici opasni, da je država na rubu haosa, a da je jedini izlaz još više koncentracije moći.
Takva retorika omogućava da se svaka kritika prikaže kao zavjera, svaki protest kao nasilje, a svaka nezavisna inicijativa kao prijetnja poretku. U tom prostoru, istina postaje sporedna, a lojalnost važnija od činjenica.
Jedan od najupečatljivijih aspekata savremene srpske političke krize jeste i odnos prema studentima i građanskim protestima. Studentski pokreti u tom kontekstu nisu samo društvena reakcija na nepravdu, nego i simbol generacijske pobune protiv modela vladanja koji počiva na potčinjavanju, cinizmu i strahu. Kada mladi ljudi izlaze na ulice, organizuju blokade ili nadgledaju biračka mjesta, oni ne brane samo jedan izborni rezultat.
Oni brane samu ideju da je javni prostor zajednički i da vlast mora odgovarati građanima. Zbog toga su studenti postali važan politički faktor, čak i onda kada ih vlast pokušava prikazati kao marionete, nasilnike ili instrument stranih interesa.
Posebnu težinu ovakvoj atmosferi daju i brojni skandali koji su obilježili prethodne godine: afere povezane sa infrastrukturom, državnim preduzećima, medijskim manipulacijama, zloupotrebama u izborima i slučajevima u kojima je javnost ostala bez uvjerljivih odgovora. U svakom uređenom društvu, takvi događaji izazvali bi ozbiljne istrage, ostavke i političku odgovornost.
U Srbiji su, međutim, mnogi od tih slučajeva završavali u medijskom vrtlogu u kojem je skandal trajao nekoliko dana, a zatim bio potisnut novom aferom ili novom propagandnom kampanjom. To je stvorilo osjećaj da je sistem naučio da preživljava sopstvene krize tako što ih pretvara u novu normalnost.
U središtu svega ostaje Aleksandar Vučić, političar koji je tokom godina uspio da izgradi model vlasti zasnovan na ličnoj dominaciji, stalnoj prisutnosti i gotovo potpunoj kontroli javnog prostora. Njegova politička snaga više ne proizlazi samo iz izborne podrške nego iz činjenice da je oko sebe izgradio mrežu zavisnosti koja obuhvata partijske kadrove, bezbjednosne strukture, medije i dio ekonomskih elita. Međutim, što je moć veća, to je i izolacija očiglednija.
Što je manje stvarnog političkog pluralizma, to je teže prikriti činjenicu da sistem zavisi od jednog čovjeka i njegove sposobnosti da održava privid stabilnosti.
Istovremeno, sve je vidljivije da se politička snaga ne može beskonačno održavati samo strahom i kontrolom. Kada građani počnu da prepoznaju obrasce manipulacije, kada studentski i građanski nadzor postane organizovan, a javnost sve manje vjeruje propagandi, tada i najčvršći režim pokazuje pukotine. Zato izbori postaju mnogo više od rutinskog glasanja: oni postaju test društvene zrelosti, spremnosti na otpor i sposobnosti da se sačuva minimum demokratskog dostojanstva.
U takvim uslovima, svako biračko mjesto postaje važna tačka odbrane političke volje.
Studentski nadzor, građanska upornost i pitanje političkog kraja
Uloga studentskih kontrolora, posmatrača i aktivista zato je izuzetno važna. Njihov zadatak nije samo da evidentiraju nepravilnosti, nego i da stvore atmosferu u kojoj će svaki pokušaj manipulacije biti teži i skuplji za one koji je sprovode. To je posebno značajno u sistemu u kojem se izborna administracija često doživljava kao produžena ruka vlasti.
Kada se građani sami organizuju, kada dokumentuju nepravilnosti i kada insistiraju na transparentnosti, tada vlast više ne može računati samo na pasivnost i rezignaciju. Upravo tu leži potencijal promjene.
Na kraju, iako je politički govor u ovakvim okolnostima često satiričan, ogorčen i pun metafora, njegova srž ostaje ozbiljna. Riječ je o borbi između sistema koji se održava na prisili i društva koje pokušava da vrati pravo na normalan politički život. To nije samo borba za jednu vlast ili jednu izbornu listu, nego za ideju da država pripada građanima, a ne partijskim aparatima i njihovim interesnim mrežama.
Zato se svaki glas, svaka kontrola i svaka javna reakcija računaju kao dio šireg otpora.
U tom smislu, izborna utakmica u Srbiji nije samo politički događaj nego i referendum o karakteru države. Hoće li ona ostati prostor zarobljenih institucija, propagande i straha, ili će se otvoriti mogućnost za obnovu povjerenja, odgovornosti i građanske kontrole? To pitanje ostaje otvoreno, ali jedno je jasno: što je više pokušaja da se javnost ušutka, to je veća potreba da se glasovi građana čuju glasnije.
I upravo u tome leži suština današnje političke borbe.
