BiH se pridružila novom paketu sankcija EU protiv Rusije: šta znači najnovija odluka i zašto je važna
Bosna i Hercegovina pridružila se najnovijem, do sada najvećem paketu sankcija Evropske unije protiv Ruske Federacije, čime je još jednom formalno potvrdila svoju vanjskopolitičku usklađenost sa stavovima Brisela. Riječ je o odluci koja ima i političku i simboličku težinu, jer dolazi u trenutku kada je rat u Ukrajini i dalje u centru evropske bezbjednosne politike, a evropske institucije pokušavaju dodatno pritisnuti ruski vojno-industrijski aparat.
Novi paket sankcija obuhvata više od 1.500 fizičkih i pravnih lica povezanih s ruskom agresijom na Ukrajinu, uključujući osobe i kompanije koje, prema ocjeni Evropske unije, predstavljaju jezgro ruske vojne industrije. Kako je prenijela novinska agencija Patria, među zemljama koje nisu članice EU, a koje su se pridružile odluci, nalaze se Bosna i Hercegovina, Albanija, Island, Lihtenštajn, Moldavija, Crna Gora, Sjeverna Makedonija, Norveška i Ukrajina. Time je poslana poruka da evropski politički prostor ostaje široko ujedinjen kada je riječ o osudi ruske invazije.
Vijeće Evropske unije saopštilo je da su se ove države obavezale da će svoje nacionalne politike uskladiti s odlukom Vijeća. U diplomatskom jeziku takva formulacija znači da se očekuje formalna podrška zajedničkom evropskom stavu, iako u praksi ta podrška ne mora uvijek biti jednaka u svim državama. Evropska unija je, kako je navedeno, ovu obavezu uzela na znanje i pozdravila je, što dodatno potvrđuje da se BiH i dalje tretira kao država koja, barem na nivou vanjskopolitičkih deklaracija, prati evropski kurs.
Ipak, u slučaju Bosne i Hercegovine postoji poznata i dugogodišnja slabost: formalno pridruživanje sankcijama ne znači njihovu stvarnu primjenu. To je jedan od najosjetljivijih problema u bosanskohercegovačkoj vanjskoj politici. I ranije se dešavalo da BiH usvoji evropske odluke o produženju ili proširenju sankcija protiv Rusije, ali da ih na terenu ne provodi dosljedno, prije svega zbog unutrašnjih političkih blokada i različitih stavova unutar zemlje.
Posebno se izdvaja stav vlasti Republike Srpske, koje godinama otvoreno odbijaju uvođenje sankcija Rusiji. Bivši predsjednik RS Milorad Dodik i zvaničnici tog entiteta više su puta poručivali da neće podržati restriktivne mjere prema Moskvi, uprkos međunarodnim pritiscima i očekivanjima evropskih partnera. Takva politika stvara dubok raskorak između onoga što BiH obeća u Briselu i onoga što se može sprovesti unutar složenog ustavnog i političkog sistema zemlje.
Jedno od imena koje se posebno izdvaja na novoj listi sankcionisanih je Mihail Zvinčuk, osnivač ruske propagandne mreže Rybar. On je, prema dostupnim informacijama, više puta boravio u Bosni i Hercegovini, a posljednji put tokom Općih izbora. Njegovo prisustvo u BiH izazvalo je dodatnu pažnju jer je riječ o osobi povezanog s ruskim informacionim i propagandnim strukturama. Zanimljivo je da nije zadržan u BiH, a samo dva dana nakon napuštanja zemlje uhapšen je u Crnoj Gori, što je dodatno otvorilo pitanje regionalne bezbjednosne koordinacije i praćenja osoba koje se dovode u vezu s ruskim utjecajem.
Prema Odluci koju potpisuje predsjednica Vijeća EU Kaja Kallas, novi popis sankcionisanih subjekata sastavljen je i na osnovu dokumenata same Vlade Ruske Federacije. U njima se navodi da ti subjekti pripadaju ruskom vojno-industrijskom kompleksu i da samim tim imaju pravo na subvencije ruske države. Evropsko vijeće je upravo na osnovu tih podataka zaključilo da ti subjekti nisu samo pasivni privredni akteri, nego aktivni dio sistema koji podržava ratne napore Moskve.
Posebno je naglašeno da sankcije pogađaju i rukovodioce tih kompanija, jer se smatra da oni svojim djelovanjem direktno podržavaju vojni i industrijski potencijal Rusije. U obrazloženju odluke navodi se da je ruska agresija na Ukrajinu nastavila da se pojačava, uz posebno brutalnu vojnu kampanju u kojoj su ciljano pogađani civilna infrastruktura i civilno stanovništvo. Evropska unija zbog toga smatra da su dodatne mjere ograničavanja potrebne kako bi se smanjila sposobnost Rusije da proizvodi i koristi oružje u ratu.
Ovaj paket sankcija usmjeren je prije svega na dobavljače srednjeg nivoa koji čine kičmu ruske vojne proizvodnje. Prema dostupnim procjenama, riječ je o sektoru koji ostvaruje godišnji promet od najmanje 20 milijardi eura i zapošljava više od 250.000 ljudi. Time se pokazuje da EU ne cilja samo najveće, međunarodno prepoznatljive kompanije, već i široku mrežu manjih i srednjih firmi koje omogućavaju proizvodnju savremenog naoružanja, logistiku i tehnološku podršku ruskoj ratnoj mašineriji.
Kompanije koje su obuhvaćene ovim sankcijama isporučuju ključne komponente za neke od najnaprednijih ruskih sistema naoružanja, uključujući projektile, bespilotne letjelice i vojne avione. U toj mreži posebno su važne elektronske komponente, kao što su poluprovodnici, mikrokola i računari, zatim komunikacijska oprema poput radara, antena i primopredajnika, ali i avijacijski, satelitski i raketni sistemi. U sankcionisanim kategorijama nalaze se i eksplozivi, municija te optički i navigacijski sistemi, što pokazuje koliko je savremena vojna proizvodnja zavisna od širokog spektra tehnoloških proizvoda.
Širenje sankcionog režima na ovako velik broj subjekata pokazuje da Evropska unija više ne cilja samo političke figure i simbolične aktere, nego pokušava sistemski oslabiti cijeli ekonomski i industrijski lanac koji omogućava rusku agresiju. U takvom kontekstu važna je i činjenica da se Bosna i Hercegovina ponovo pridružila evropskom stavu, jer to ostavlja dojam kontinuiteta u vanjskopolitičkoj orijentaciji zemlje, iako je njena unutrašnja sposobnost da odluke zaista sprovede i dalje veoma ograničena.
Ukupan spisak sankcija Evropske unije prema Rusiji sada sadrži 2.941 ime fizičkih lica i 1.835 pravnih subjekata. To je do sada jedan od najopsežnijih režima restriktivnih mjera koje je EU ikada usvojila, a njegov obim pokazuje da Brisel sankcije više ne vidi samo kao diplomatski pritisak, nego kao dugoročni instrument slabljenja kapaciteta Rusije da nastavi rat. Za Bosnu i Hercegovinu, ovakve odluke ostaju i test njene spoljnopolitičke vjerodostojnosti, ali i podsjetnik da formalna usklađenost sa EU nije dovoljna bez stvarne institucionalne provedbe.
Rasprava o sankcijama prema Rusiji u BiH tako ostaje mnogo šira od same jedne odluke: ona otvara pitanje odnosa između institucija, entiteta, vanjskopolitičke discipline i sposobnosti države da se uskladi s evropskim vrijednostima i bezbjednosnim prioritetima. Upravo zato će naredni potezi domaćih vlasti biti pod posebnom pažnjom, kako u Sarajevu tako i u Briselu, ali i u široj regionalnoj diplomatskoj zajednici.
