Politički potres u Srbiji mijenja i odnose u regionu: šta znači poraz Vučićeve stranke za Dodika
Prijevremeni parlamentarni izbori u Srbiji, održani 25. oktobra, donijeli su politički preokret koji se već osjeća daleko izvan granica te zemlje. Izborna pobjeda Studentske liste – Studenti pobjeđuju označila je kraj dugog političkog kontinuiteta Srpske napredne stranke i otvorila brojna pitanja o tome kako će izgledati novi odnosi u Beogradu, ali i prema Republici Srpskoj.
U tom novom političkom rasporedu posebno je osjetljiv položaj Milorada Dodika, koji je godinama gradio svoju strategiju na bliskosti s Aleksandrom Vučićem i njegovim političkim aparatom.
Ovaj preokret nije samo rezultat promjene vlasti, nego i signala da se biračko tijelo u Srbiji počinje drugačije odnositi prema dominantnim političkim narativima posljednje decenije. U javnosti je već odjeknula i simbolika prvih dana nakon izbora: u Novom Sadu uklonjen je veliki plakat sa likom Vojislava Šešelja, dok su slike slavlja i burnih reakcija pokazale koliko su emocije i političke podjele i dalje duboke.
U takvoj atmosferi, čak i čestitke na račun pobjednika dobile su posebnu težinu, naročito kada dolaze od političara koji su do juče vodili otvorenu kampanju protiv istih tih ljudi.
Jedna od najzanimljivijih dimenzija ove priče je upravo ponašanje Milorada Dodika. Prije izbora je, podsjetimo, javno pozivao građane da ne podrže Studentsku listu, tvrdeći da njeni predstavnici nisu dostojni da predstavljaju srpski narod. Istovremeno, pojavljivao se na skupovima uz Vučića, pokazujući da svoj politički opstanak i uticaj gradi na čvrstom savezništvu s vlastima u Beogradu.
S druge strane, institucije u Republici Srpskoj, uključujući policiju, onemogućavale su okupljanja podrške studentima u Banjaluci, što je dodatno pojačalo dojam da je vlast u RS-u aktivno učestvovala u političkom obračunu koji se vodio u Srbiji.
Nakon što je postalo jasno da je Studentska lista odnijela pobjedu, uslijedila je i Dodikova čestitka, uz poruku da je „glas naroda glas Boga“. Taj zaokret mnogi su doživjeli kao pokušaj brzog prilagođavanja novoj realnosti. Ipak, iza formalne čestitke ostaje pitanje koliko je taj politički stav iskren, a koliko predstavlja pragmatičan pokušaj da se sačuvaju kanali komunikacije s novim akterima u Beogradu.
Dodik je godinama insistirao na tezi o neraskidivom političkom partnerstvu s Vučićem, pa ga sada smjena vlasti u Srbiji stavlja pred ozbiljan izazov: kako sačuvati uticaj kada nestane ključnog oslonca na kojem je taj uticaj bio građen.
Politolog iz Banje Luke Velizar Antić smatra da je Dodik ovim razvojem događaja izgubio veoma važnog saveznika, ali i da nova vlast u Beogradu vjerovatno neće prekidati institucionalnu saradnju s Republikom Srpskom. Prema njegovom mišljenju, odnosi između entitetskih i državnih institucija neće biti dramatično narušeni, jer postoji interes da se zadrži određeni nivo stabilnosti i kontinuiteta.
Međutim, ono što je, prema Antiću, praktično izgubljeno jeste politička podrška koja je Dodiku godinama dolazila iz Beograda u ključnim momentima, posebno u periodima izbora i unutrašnjih kriza.
„Milorad Dodik je punom snagom podržavao Aleksandra Vučića i njegov režim. Samim tim, gubitkom vlasti u Srbiji, Milorad Dodik je izgubio vernog saveznika. Međutim, ne verujem da će nova vlast u Beogradu promeniti nivo institucionalne saradnje sa Republikom Srpskom“, ističe Antić.
Njegova procjena ukazuje na to da će se saradnja vjerovatno nastaviti na formalnom nivou, ali bez entuzijazma, bez političkog patronata i bez uzajamnog javnog oslanjanja koje je obilježilo prethodne godine. To je za Dodika značajan udarac, jer je njegov politički autoritet često bio pojačavan upravo kroz podršku iz Srbije.
Posebno važan dio Antićeve analize odnosi se na buduće izbore u Republici Srpskoj. On smatra da nova vlast u Srbiji sigurno neće pružiti podršku Dodiku na način na koji je to činila prethodna garnitura. Prema toj logici, Beograd bi mogao zauzeti neutralniji pristup i prepustiti biračima u Srpskoj da sami odluče bez direktnih političkih sugestija.
To bi značilo i kraj jedne vrste političke logistike koja je godinama bila neformalno, ali vrlo jasno prisutna. Ako Dodik ne bude imao podršku iz centra moći u Srbiji, njegov izborni položaj bi mogao biti znatno slabiji nego ranije.
Antić dodatno objašnjava da će Dodik vjerovatno pokušati da uspostavi dobre lične odnose s novim vlastima, kako to rade iskusni političari kada osjete da se mijenja odnos snaga. Ipak, sumnja da će taj pokušaj donijeti stvarni rezultat. Novi politički akteri u Beogradu, prema toj procjeni, neće imati interes da se svrstavaju uz jednog lidera iz Republike Srpske, naročito ne ako žele da izgrade imidž racionalne i samostalne vlasti.
Upravo zato, Dodikov raniji model djelovanja, zasnovan na bliskosti s Vučićem, mogao bi postati teško održiv u novim okolnostima.
Ono što cijeli slučaj čini još značajnijim jeste činjenica da se mijenja i psihološka slika u javnosti Republike Srpske. Godinama je vlast u Banjaluci gradila narativ da bi njihov odlazak sa scene automatski ugrozio status entiteta i otvorio niz političkih i institucionalnih problema. Antić takav pristup opisuje kao potpuno pogrešan i manipulativan, naglašavajući da postojanje Republike Srpske ne zavisi od toga ko je na vlasti u Banjaluci.
Upravo bi promjena vlasti u Srbiji mogla pokazati da se život i politika nastavljaju i bez lidera koji se predstavljaju kao jedini garanti opstanka.
U širem regionalnom kontekstu, ova promjena u Srbiji može imati posljedice koje nadilaze jednu izbornu noć. Za Bosnu i Hercegovinu, a posebno za Republiku Srpsku, važno je pitanje kako će se novi politički odnosi u Beogradu odraziti na retoriku, pregovore i javni diskurs.
Ako nova vlast bude manje sklona otvorenom miješanju u unutrašnje političke procese u BiH, to bi moglo dovesti do smanjenja tenzija, ali i do većeg pritiska na domaće političare da preuzmu punu odgovornost za sopstvene odluke. U tom smislu, izbori u Srbiji nisu samo promijenili vlast jedne države, nego i otvorili novo poglavlje u regionalnoj politici.
Za Milorada Dodika, ovo je trenutak u kojem se testira snaga njegove dugogodišnje politike oslanjanja na vanjske saveznike. Ako je do sada mogao računati na snažnu podršku iz Beograda, sada će morati djelovati u okolnostima u kojima taj oslonac više nije siguran. To ne znači automatski politički slom, ali znači da će njegova strategija morati biti znatno prilagođena.
A upravo je to, u politici, često najteži dio: priznati da se teren promijenio brže nego što su to spremni prihvatiti oni koji su godinama vladali po starim pravilima.
